بنزین بیکیفیت مدتهاست بلای جان خودروها شدهاست. ناک زدن، مصرف سوخت بالا، کاهش شدید توان، افزایش آلایندگی، خرابی موتور و… از جمله تاثیرات اکتان پایین بنزین است. پس از وقوع جنگ تحمیلی و محاصره دریایی کشور این قضیه بدتر هم شدهاست. اما مقصر وضع موجود کیست و راهکار چیست؟
بیتران، مجتبی اسماعیلی: امروز چندان تفاوتی ندارد که چه خودرویی سوار میشوید؛ از پیکان ۶۰ سال قبل تا جدیدترین خودروهای دنیا در ایران به شدت با بنزین بیکیفیت مشکل دارند. خودروهای جدید به دلیل تکنولوژی های پیشرفتهو ضریب تراکم بالای موتور، مشکلات بیشتری هم دارند و یکی یکی زمین گیر میشوند.
اما مقصر کیفیت پایین بنزین سالهاست که پاسکاری میشود. دولت همواره گفته است قیمت بنزین ایران بسیار کمتر از قیمت جهانی آن است و با این قیمتها حتی سخت میتوان به تولید فعلی ادامه داد. همچنین بارها خودروسازان داخلی را متهم کردهاست که با ساخت خودروهای بیکیفیت باعث افزایش شدید سرانه مصرف بنزین شدهاند.
خودروسازان اما بارها بنزین بیکیفیت را عامل افزایش مصرف سوخت و خرابی موتور خودروها قلمداد کردهاند و اظهار داشتهاند: “ارتقای موتور به تنهایی راهگشا نیست و کیفیت بنزین باید افزایش پیدا کند.”
از طرف دیگر وزارت صمت و سازمان محیط زیست بدون توجه به کیفیت بنزین موجود در جایگاهها فقط استانداردهای آلایندگی را افزایش می دهند و خودروسازان مجبور میشوند برای پاس کردن این استانداردها محدودیتهای نرم افزاری روی خودروها ایجاد کنند.
پس موضوع سوخت بیکیفیت به یک کلاف سر در گم تبدیل شدهاست که هر کدام از مسئولان دیگری را مقصر میدانند و مسئولیت آن را از خود ساقط میکنند. اما تنها این مردم هستند که بهای آن را میپردازند. در شرایط فعلی چاره چیست؟
چرا مدرنترین خودروها هم در ایران قربانی بنزین بیکیفیت شدند؟
خودروهای جدید وارداتی هر چند چینی هستند اما از تکنولوژیهای جدید مانند توربو شاژر، تزریق مستقیم سوخت و… استفاده میکنند که به شدت به کیفیت بنزین حساس هستند. افزون بر این بخش زیادی از خودروهای وارداتی جدید هایبریدی هستند. پیشرانه احتراقی این دسته از خودروها که معمولا توربو شارژر هستند، از چرخههای اتکینسون و میلر استفاده میکنند که برای افزایش راندمان حرارتی، کاهش استهلاک موتور و کاهش مصرف سوخت از ضرایب بالای تراکم استفاده میکنند.
برای نمونه پیشرانه بنزینی خودروی وویا فری که یک خودروی REV (برقی بُرد افزا) محسوب میشود از ضریب تراکم ۱۵:۱ برخوردار است. این ضریب تراکم نه تنها ایراد نیست بلکه یک مزیت بزرگ است. اما وقتی از بنزین بیکیفیت استفاده میکند ورق بر میگردد و دچار ناک شدید و گاهی خرابی موتور میشود.
بیشتر بدانید: تست وویا فری قویترین خودروی برقی بازار / اعجوبهی چینی را بشناسید!
وظیفه وارد کنندگان در مقابل بنزین بیکیفیت چیست؟
نمیتوان به دنیا گفت پیشرفت نکنید چون ما از بنزین بیکیفیت استفاده میکنیم.
هر چند این موضوع رافع مسئولیت وارد کنندگان و مونتاژکاران خودرو نیست و آنها باید در انتخاب خودروهای مدرن دقت بیشتری داشته باشند. سازگار کردن خودرو با سوخت کشور نیز باید توسط آنها انجام شود.
اما این کار هزینهای در حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار دلار و صرف ۶ تا ۹ ماه زمان نیاز دارد. احتمالا برای آنها مقرون به صرفه نیست که برای واردات چند صد دستگاه از یک خودرو چنین زمان و هزینهای را صرف کنند. اما به هر حال حق مسلم با خریدارانی است که ارقام بسیار بالایی را برای چنین خودروهایی پرداخت میکنند. این شرکتها باید با تامین مکمل سوخت با کیفیت و ایجاد دسترسی بنزین سوپر به صورت موقتی این مشکل را مدیریت کنند که ظاهرا برخی از آنها مانند سروش موتور این کار را انجام دادهاست.
اما این راهکارها موقتی هستند و قضیه باید از بالا اصلاح شود.
بنزین بیکیفیت اصلا چرا تولید شد؟
همین ابتدای امر باید بدانید که تمام پالایشگاههای کشور بنزین با کیفیت با اکتان بالای ۹۷ تولید میکنند اما این بنزین با ریفرمیتهای پتروشیمی که آروماتیک و بنزن بالایی دارند ترکیب میشود. به این ترتیب حجم بنزین افزایش و کیفیت آن کاهش مییابد.
علت تولید بنزین بیکیفیت را باید در مدل اقتصادی ناکارآمد دستوری – یارانهای دولت دانست. زمانی که فکر میکردند دولت باید بسیار بزرگ و صاحب صنایع باشد و درآمد کشور را در اختیار بگیرد و با پرداخت یارانه به مایحتاج عمومی مردم، قیمتها و تورم را کنترل کند. بنزین هم از جمله کالاهای استراتژیک و مهمی بود که یارانه میگرفت.
مشکلات اقتصاد دستوری – یارانهای
در گذشته کیفیت بنزین نسبتا مناسب بود و واردات هم انجام میشد. مشکل این مدل اقتصادی دستوری – یارانهای در ابتدا که درآمد و موقعیت سیاسی کشور خوب و جمعیت کم بود چندان به چشم نمیآمد. اما رفتهرفته با گسترده شدن فسادهای مالی در صنایع مختلف به واسطه ایجاد انحصار، افزایش جمعیت و انزوای سیاسی به واسطه تحریمها و… هم درآمد دولت کاهش پیدا کرد و هم قدرت خرید مردم. کاهش توسعه اقتصادی و زیرساختی نیز باعث شد تا سرمایه گذاریهای مناسب و کافی روی صنایع انجام نشود.
در نهایت دولت به نقطهای رسید که هر روز با مشقت بیشتری یارانه بنزین را تامین می کرد و نیاز داشت تا قیمت آن را افزایش دهد و از مردم بگیرد. اما افزایش قیمت بنزین باعث ایجاد نارضایتی های گسترده و اعتراضات خیابانی مردم با هزینه های بسیار بالا شد و این اتفاق باعث عقب نشینی دولت از افزایش سالانه قیمت بنزین تا رسیدن به نقطه تعادلی شد.
همچنین اختلاف قیمت بسیار زیاد خودرو با سایر نقاط دنیا وجاهت عبارت “قیمت بنزین در دنیا بسیار بیشتر است” را از آنها سلب کرد. چرا که دولت با اخذ تعرفه های بسیار زیاد از واردات خودرو، پول بنزین مصرف شده، در دوران کاری یک خودرو را با نرخ جهانی جلو جلو از مردم گرفتهاست!
حالا هم دولت نه میتواند به راحتی قیمت بنزین را افزایش دهد و نه با وضع موجود امکان تامین سوخت با کیفیت را دارد.
بیشتر بدانید: بررسی روند افزایش قیمت خودرو طی ۲ سال دولت پزشکیان
نقش خودروسازان داخلی در افزایش مصرف سوخت
خودروسازان داخلی همواره یکی از مقصران اصلی افزایش مصرف سوخت معرفی شدهاند. چرا که عمدتا” از تکنولوژیهای قدیمی قوای محرکه استفاده میکنند. اما موضوع اینجاست که اگر از تکنولوژی های جدیدتر هم استفاده کنند اوضاع بدتر میشود چرا که هر چقدر تکنولوژی پیشرانه پیشرفتهتر باشد، حساسیت آن به کیفیت بنزین بیشتر میشود.
از طرف دیگر وزارات صمت و سازمان محیط زیست بدون توجه به کیفیت سوخت موجود که شاید یورو ۲ هم نباشد، استانداردهای آلایندگی یورو ۵ و به زودی یورو ۶ (از سال ۱۴۰۶) را از خودروسازان طلب میکنند. خودروسازان هم که در یک ساختار غیر رقابتی و انحصاری به تولید خودروهای قدیمی مشغول هستند با ایجاد تاخیر در پدال گاز، افزایش پاشش بنزین جهت خنک شدن کاتالیزور و کاهش آلایندگی و کاهش توان خودرو، به صورت نرم افزاری خودروها را محدود میکنند تا فقط استانداردها را پاس کنند.
در نتیجه خودروهایی به دست مردم میرسد که به شدت با تاخیر و افت توان مواجه هستند و رانندگان مجبورند با افزایش فشار روی پدال گاز و دنده معکوس کشیدنهای متوالی اندکی از محدودیتها را جبران کنند. این موضوع به افزایش شدید مصرف سوخت و استهلاک بیشتر موتور و گیربکس منجر میشود.
عدهای هم با ریمپ کردن خودرو یا حذف کاتالیزور، برخی از محدودیتهای خودروسازان را حذف میکنند تا شتاب بیشتری داشته باشند که این موضوع هم تبعات خاص خود را دارد.
بیشتر بدانید: آیا ریمپ برای خودرو نیاز است؟ بهترین خودرو ایرانی برای ریمپ کدام است؟
چاره چیست؟
سرمایه گذاری برای ساخت و توسعه پالایشگاههای بنزین و همچنین توسعه خودروهای گازسوز علمیترین راهکار ممکن برای رهایی از بنزین بیکیفیت است. اما در اوضاع نا به سامان فعلی این امر سخت و هزینهبر است. راهکار موقتی و سریع اما تامین بودجه برای واردات بنزین است تا مجبور نشوند حجم پایین بنزین تولیدی را با افزودن مواد پتروشیمی و… افزایش دهند و کیفیت آن تا این حد کاهش یابد.
وزارت صمت و سازمان محیط زیست نیز باید از فضا به زمین برگردند و با توجه به شرایط کشور و کیفیت سوخت موجود، استاندارد آلایندگی تدوین کنند تا خودروهای داخلی و مونتآژی مجبور به فشار بیش از حد پدال گاز یا ریمپ کردن نشوند.
