بحث روغن موتور تقلبی خارجی یا ایرانی از قدیم نیز محل بحث بوده‌است. اما به نظر می‌رسد اوضاع از قبل از همه بدتر شده‌است و بخش زیادی از روغن‌های خارجی بازار تقلبی هستند. این روغن‌ها چگونه تولید می‌شوند و روغن اصلی را چگونه باید تشخیص داد؟ برای پاسخ این سوالات به سراغ یکی از توزیع کنندگان بزرگ روغن موتور در کشور رفتیم که گزارش آن را در ادامه می‌خوانید.
بیت‌ران – مجتبی اسماعیلی: حدود ۱۷۰ برند روغن موتور خارجی در ایران با سبد کامل محصولات خود حضور دارند و برخی از آنها بسیار معروف هستند. اما در این گزارش بررسی می‌کنیم که چقدر از آنها واقعا وارداتی هستند یا تحت لیسانس تولید می‌شوند.
قبل از پاسخ به این سوال باید بدانیم که روغن موتور تنها وظیفه روانکاری قطعات متحرک موتور را بر عهده ندارد؛ به حداقل رساندن اصطکاک و فرسایش، کمک به کاهش حرارت و جذب ذرات معلق و رسوبات لجنی حاصل از احتراق و… همگی از وظایف روغن موتور هستند. اما روغن موتور تقلبی تا چه حد می‌تواند وظایف خود را به درستی انجام دهد؟
روغن موتور چگونه تولید می‌شود؟
روغن موتور که از دو بخش اصلی روغن پایه و افزودنی‌ها تشکیل شده‌است نیز مانند هر کالای دیگری درجات کیفی مختلفی دارد. حدود ۹۰ درصد از وزن روغن موتور را روغن پایه تشکیل می‌دهد که ایران یکی از بزرگترین تولید کنندگان است و آن را صادر هم می‌کند.
به بیان دیگر برخی از معروفترین و گران قیمت‌ترین روغن‌های جهان نیز از روغن پایه ایرانی تشکیل شده‌اند. اما چیزی که کیفیت نهایی روغن موتور را تعیین می‌کند کیفیت افزودنی‌ها و فرمول ترکیب آنهاست. افزودنی‌های روغن موتور از گذشته نیز وارداتی بوده‌اند چرا که تکنولوژی تولید پیچیده‌ای دارند.
بنابراین حتی روغن موتورهای ایرانی نیز از افزودنی‌های خارجی استفاده می‌کنند. اما به دلیل بودجه‌های کمتر تحقیق و توسعه و برخی محدودیت‌های دیگر مانند قیمت گذاری دستوری و… فرمولاسیون ضعیفتری نسبت به برندهای خارجی دارند.
اما معدود روغن موتورهای خارجی قدیمی موجود که تحت لیسانس شرکت اصلی هستند نیز هرگز به صورت بسته بندی از مبدا خارجی وارد کشور نمی‌شدند. بلکه از روغن پایه ایرانی استفاده می‌کنند و افزودنی‌ها و فرمولاسیون شرکت اصلی را به همراه دارند و در کشور تولید می شوند.
چرا که واردات روغن موتور به علت وزن بالا و محدودیت‌های تحریم هزینه حمل و نقل بسیار بالایی دارد و قیمت مصرف کننده آن را به شدت افزایش می‌دهد.
اینجا باید بین روغن موتور خارجی تحت لیسانس و روغن موتور تقلبی خارجی تفاوت جدی قائل شویم.
بیشتر بدانید: کم شدن روغن موتور TU5P؛ بررسی دلایل و احتمال ایراد سریالی
منظور از روغن موتور تقلبی خارجی چیست؟
روغن‌های خارجی تحت لیسانس با مشارکت شرکت مادر تولید می‌شوند و کیفیت بسیار بالایی دارند و از خطوط تولید و بسته بندی رسمی و پیشرفته‌ای برخوردارند.
نمونه‌های تقلبی وضعیت کاملا متفاوتی دارند. ابتدا باید بدانیم که روزانه صدها میلیون لیتر روغن موتور سوخته از تعویض روغنی‌ها خریداری و جمع آوری می‌شود. این روغن‌ها به کارگاه‌های تصفیه ارسال می‌شوند و به حالت روغن نو در می‌آیند. تصفیه روغن سوخته فرایند غیر قانونی نیست و در تمام دنیا مرسوم است.
موضوع اینجاست که پس از تصفیه به دلیل از بین رفتن افزودنی‌ها و تغییر فرمول دیگر قابل استفاده در موتور خودرو نیستند. این روغن ها معمولا به روغن‌های صنعتی و سایر روانکارهایی که حساسیت بالایی ندارند مانند روغن هیدرولیک و… تبدیل می‌شوند.
درست همینجاست که سر و کله متقلبان و شیادان پیدا می‌شود. آنها روغن‌های تصفیه شده‌را خریداری کرده‌و در کارگاه‌های زیرزمینی به آن افزودنی های بی‌کیفیت را اضافه می‌کنند آن هم بدون هیچ گونه فرمولاسیون دقیقی!
زنجیره تولید این شرکت نیز مخفی و پیچیده است. یعنی آنها ابتدا ظرف روغن‌های اصلی را وارد و قالب آن را می‌سازند. سپس در یک کارگاه دیگر ظرف‌ها را تولید می‌کنند. در کارگاهی دیگر نیز لیبل های کالا پرینت گرفته می‌شوند. در نهایت هم روغن‌ها داخل ظرف‌ها ریخته‌و بسته بندی می‌شوند تا با قیمتهای بسیار بالا به دست مصرف کنندگان از همه جا بی‌خبر برسند.
اما این روغن‌ها از چه برندهایی استفاده می‌کنند؟
برندهای خارجی ساختگی!
برخی از برندهایی روغن موتور خارجی در ایران که ممکن است بسیار هم معروف شده‌باشند ساختگی هستند! یعنی چنین برندی هرگز در اروپا و آمریکا وجود نداشته‌است. حتی سایت خارجی و آدرس و تلفن این شرکت‌ها نیز به راحتی ساخته می‌شوند تا خیال مشتری را از بابت اصل بودن کالا راحت کنند. برچسب های QR کد و شناسه‌های مختلف نیز قابل خریداری هستند.
برندهای کپی
برخی دیگر از متقبلان استراتژی متفاوتی دارند. آنها ترجیح می‌دهند به جای تولید یک برند و تبلیغات برای آن، از نام برندهای مطرح اروپایی و آمریکایی استفاده کنند. پس ظروف آنها را اینجا تولید می‌کنند و روغن موتور تقلبی را با نام خارجی و چند برابر قیمت می‌فروشند.
پس در هر دو گروه با روغن‌هایی مواجه هستیم که کیفیت مناسبی ندارند اما قیمت آنها بالا است.
چه مقدار از روغن های خارجی تقلبی هستند؟
به علت نبود اطلاعات رسمی و شفاف نمی‌توان گفت چه مقدار روغن موتور تقلبی در بازار موجود است. اما باقرزاده یکی از فعالان صنف توزیع روغن موتور و روانکارها در گفت و گو با بیت‌ران گفت: “در حال حاضر حدود ۱۷۰ برند روغن موتور خارجی با سبد کامل محصول در بازار حضور دارند. اما اطلاعات من نشان می‌دهد که تنها سه برند خارجی هستند که تحت لیسانس تولید می‌شوند. شاید هم تعداد بیشتری باشند که من اطلاعی ندارم.”
هر چند برخی فروشندگان روغن موتور خارجی که در مظان اتهام قرار می‌گیرند در فضای مجازی اطلاعاتی مانند برند ثبت شده، نامه‌های ترخیص از گمرک و… را نشان می‌دهند. اما هیچ کدام از این اسناد به تنهایی نشان دهنده‌ی اصالت روغن موتور نیست و برخی از آنها به راحتی قابل دستیابی هستند.
بیشتر بدانید: بحران جهانی روغن موتور؛ چرا غول‌های خودروسازی در خطر هستند؟
روغن موتور اصلی را از کجا بخریم؟
حالا این سوال پیش می‌آید که روغن موتور اصلی را باید از کجا خرید؟ قبل از هر چیز بدانید که تشخیص روغن موتورهای تقلبی از روی ظاهر ظرف و حتی خود روغن بسیار سخت و در برخی موارد نشدنی است. با پیشرفته شدن تکنولوژی‌های تولید ظرف و چاپ، متقلبان نیز همگام با دنیا حرکت می‌کنند.
باقرزاده در این زمینه می‌گوید: “حتی افراد حرفه‌ای صنف نیز ممکن است به راحتی نتوانند روغن موتور تقلبی را تشخیص دهند. بر همین اساس بهترین راه خرید روغن موتور اصلی خرید از اتو سرویس‌هایی است که آنها را می‌شناسید و خوشنام هستند و حاضر نیستند اعتبار خود را خدشه‌دار کنند.”
وی درباره خرید اینترنتی روغن موتور نیز افزود: “خرید از آنلاین شاپ‌ها باید به صورت بسیار محتاطانه انجام شود و فقط از جاهایی خرید شود که ضمانت اصالت کالا را بر عهده می‌گیرند.”
بیشتر بدانید: ۱۰ باور غلط درباره روغن موتور | چیزهایی که سال‌ها اشتباه به ما گفته‌اند
چرا روغن موتور تقلبی فراگیر شده‌است؟
چرا روغن موتورهای تقلبی زیاد شده‌اند و آیا نظارت روی آنها کم است؟
باقرزاده در پاسخ این پرسش گفت: “زنجیره تولید روغن موتور تقلبی پیچیده است تا نظارت روی آنها سخت شود و به راحتی کشف نشوند. یعنی همه چیز در یک جا جمع نیست. کارگاه تولید ظرف، چاپ، روغن تصفیه و… کاملا جدا هستند و این موضوع رهگیری و کشف آنها را سخت می‌کند.”
وی افزود: “از این گذشته، روغن موتور حتی اگر تقلبی باشد به سرعت خود را نشان نمی‌دهد و اینگونه نیست که با یک یا حتی چند بار تعویض روغن، موتور خودرو آسیب ببیند. موضوع خرابی موتور در اثر روغن تقلبی ممکن است مدتها زمان ببرد و پس از وقوع اثبات اینکه کدام روغن آن را خراب کرده‌است سخت می‌شود.”
در پایان ضمن توصیه بر خرید روغن موتور از مراکز معتبر و دارای مجوزهای رسمی، از فروشندگان روغن موتور خارجی دعوت می شود تا در صورت داشتن هر نقطه نظری با ما ارتباط بگیرند. همچنین به اشتراک گذاشتن نظر مخاطبان درباره تجربیات خرید انواع روغن موتور نیز کمک شایانی می‌کند.
