سایپا بالاخره با چیزی خداحافظی کرد که در تاریخ صنعت خودروی ایران بی‌رقیب بود. نیسان آبی، همان نیسان جونیور که اسم ایرانی‌اش زامیاد Z24 بود، وانت قدیمی و خستگی‌ناپذیری که نزدیک به شش دهه در تمام خیابان‌های ایران کار کرد، حالا رسماً بازنشسته شده است. در این گزارش به بررسی زامیاد Z25 می پردازیم.
بیت‌ران: سایپا و زامیاد قرار است جای آن را به یک جانشین جوان‌تر بدهند به نام Z25، با پیشرانه ۲.۵ لیتری، شاسی عریض‌تر، کابین کاملاً جدید و یک صفحه‌نمایش وسط داشبورد که احتمالاً برای اولین بار در یک وانت کاری ایرانی دیده می‌شود.
در بررسی زامیاد Z25، روی کاغذ همه‌چیز خوب پیش می‌رود. پیشرانه قوی‌تر، مصرف کمتر، ایمنی بیشتر. اما قصه نیسان آبی هیچ‌وقت درباره عدد و رقم نبود. مردم این وانت را دوست داشتند چون هر جا گیر می‌کرد، یک مکانیک سر کوچه پیدا می‌شد که بدون هیچ لپ‌تاپ و دستگاه دیاگ، با یک آچار درستش کند. شاید مدل جدید از هر جهت بهتر از مدل قدیمی باشد، اما آیا می‌تواند همان جایگاه را در دل بازار بگیرد؟
بررسی زامیاد Z25: از میراث ژاپنی تا اسطوره ایرانی
شناسنامه این خودرو بیش از آنکه ژاپنی باشد، ایرانی است. داستان از جونیور شروع می‌شود، خودرویی که طی سه نسل از سال ۱۹۵۶ تا ۱۹۸۲ روی خط تولید بود. نسل سوم که در مهر ۱۳۴۹ (اکتبر ۱۹۷۰) رونمایی شد و نسبت به نسل‌های قبل بسیار مدرن‌تر بود، با دو پیشرانه بنزینی ۱.۶ و ۲ لیتری و یک نسخه دیزلی. نسخه ۲ لیتری کاربراتوری، یعنی با سوخت‌رسانی مکانیکی و بدون انژکتور، حدود ۹۲ اسب‌بخار قدرت می‌داد و کد H20 داشت. یعنی همان وانتی که امروز در ایران از آن به‌عنوان یک اثر تاریخی یاد می‌کنیم، در زادگاهش مدت‌ها پیش بازنشسته شده‌بود.
بیشتر بدانید: زامیاد Z25 را بشناسید؛ ویژگی‌های وانت جدید زامیاد و جایگزین واقعی نیسان آبی!
ماجرا در ایران همزمان با همین نسل شروع شد و خیلی دیرتر تمام شد؛ زامیاد. یک کارخانه خصوصی که سال ۱۳۴۲ در سه‌راه آذری تهران ساخته شد و چند سال بعد به جاده تهران–کرج رفت، در همان سال ۱۳۴۹ تولید پیکاپ‌های بزرگ نیسان جونیور ۲۰۰۰ را شروع کرد. ژاپنی‌ها که رفتند، ایرانی‌ها ماندند. سال ۱۳۶۱ تولید تحت لیسانس این نیسان در سایپا ( مالک زامیاد) هم راه افتاد و مدتی این وانت با نام «سایپا ۲۴» هم در بازار بود، تا اینکه از سال ۱۳۷۷ با نام زامیاد ۲۴ برگشت. رانندگان قدیمی خوب یادشان می‌آید که از همان دوره موتور اصل ژاپنی کنار رفت و رضایتشان کمتر شد.
منصفانه بگوییم، این خودرو از نظر فنی تغییراتی هم داشته. مدل‌های ۱۳۷۷ تا نیمه اول ۱۳۸۵ کاربراتوری بودند و از نیمه دوم همان سال انژکتوری شدند. از ۱۳۸۸ مدل‌هایی مثل ۲۴NI و ۲۴NIB آمدند و کمی بعد نسخه دیزلی ND-28 رونمایی شد.
سال ۱۳۹۲ یکی از مدیران زامیاد گفته بود از سال ۱۳۵۱ تا آن روز، یعنی در حدود چهار دهه، نیسان آبی نزدیک به ۲.۱ میلیارد تن بار را روی جاده‌های ایران جابه‌جا کرده، معادل وزن ۸ هزار برج میلاد. حتی همان زمان هم خود سایپا، به‌عنوان شرکت مادر، پذیرفته بود که این وانت باید سرنوشت پیکان را پیدا کند و با هزار خاطره از خط تولید برود. اما همیشه یک جمله را تکرار می‌کردند: جانشینی با این توانایی و این قیمت در دنیا پیدا نمی‌شود. یعنی بزرگ‌ترین دلیل سازنده برای دفاع از این خودرو نه ایمنی بود و نه مصرف سوخت، بلکه این بود که هیچ ماشین دیگری با این پول، این‌قدر بار نمی‌کشد.
بیشتر بدانید: زامیاد Z25؛ نسل جدید وانت‌های دوگانه‌سوز وارد میدان می‌شود
اما این محبوبیت ایرادهای فراوانی هم داشت. در نسخه‌های قدیمی خبری از ترمز ABS و کیسه هوا نبود. فرمانش سفت می‌شد. وقتی خالی بود، عقبش روی فنر تخت، همان فنر تیغه‌ای، لیز می‌خورد. کابین هم در تصادف‌ها زود له می‌شد. استاندارد آلایندگی‌اش سال‌ها از دنیا عقب بود و مصرفش از ۱۲ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر کمتر نمی‌شد. یک بار هم از زبان پلیس شنیده شد که این وانت یک‌سوم بنزین کشور را می‌سوزاند و حادثه‌خیز بودنش بالاست. با همه اینها، خارج از ایران هم خریدار پیدا کرد و نسخه فرمان راست آن به پاکستان و کنیا صادر شد.
بالاخره بعد از دهه‌ها مقاومت، نیسان آبی به آخر خط رسید. ۱۲ مهر ۱۴۰۴ آخرین دستگاه از این خودرو از خط تولید بیرون آمد و مراسمی برای بزرگداشتش گرفته شد، چیزی که برای یک وانت معمولی کم‌سابقه است. حالا Z25 قرار است نه یک نیسان آبی میکاپ‌کرده، بلکه وارث واقعی آن باشد.
بررسی زامیاد Z25: بررسی طراحی
انتظار نداشته باشید Z25 شبیه یکی از این پیکاپ‌های تازه‌وارد لوکس چینی باشد. این ماشین هنوز یک وانت کاری است و سایپا هم به‌درستی نخواسته آن را بیش از حد شیک کند. گفته می‌شود نسخه جدید ۵۲۷۰ میلی‌متر طول، ۱۸۳۰ میلی‌متر عرض و ۱۷۶۰ میلی‌متر ارتفاع دارد و فاصله محوری‌اش، یعنی فاصله مرکز چرخ جلو تا چرخ عقب، ۳۰۳۰ میلی‌متر است.
نکته جالب فاصله عرضی چرخ‌ها است، همان Track یا فاصله میان دو چرخ روی یک محور، که حدود ۱۴ سانتی‌متر بیشتر شده. این عدد در نگاه اول کم به نظر می‌رسد، ولی در دنیای وانت‌ها تغییر مهمی است. چرخ‌های بازتر یعنی پایداری بهتر در پیچ‌ها، احتمال واژگونی کمتر هنگام بارگیری سنگین و جای بیشتر برای پیشرانه و جعبه‌دنده. این را شاید بشود نوعی بالا بردن ایمنی دانست، بی‌آنکه روی کاغذ کلمه‌ای از ایمنی گفته شود.
داخل کابین، دست‌کم روی کاغذ، اوضاع بهتر از نیسان آبی است. داشبورد کاملاً از نو طراحی شد. فرمان جدید دارد، زیرآرنجی برای راننده اضافه شده و تریم دور رنگ دارد که دست‌کم ظاهر ماشین را از دهه شصت بیرون می‌آورد. صفحه‌نمایش مرکزی هم برای تنظیمات و سامانه اطلاعات و سرگرمی در نظر گرفته شده.
با این حال، بر اساس اطلاعات فعلی، این هنوز یک وانت کاری با صفحه لمسی است که کیسه هوای جانبی ندارد. ولی از دید رانندگانی که روزی ۱۰ ساعت پشت فرمان می‌نشینند، همین بهبودهای به ظاهر کوچک می‌تواند کار روزانه‌شان را راحت‌تر کند.
بررسی زامیاد Z25: مشخصات فنی و عملکردی
قلب Z25 پیشرانه جدید N25 است، یک موتور چهار سیلندر ۲.۵ لیتری تنفس طبیعی، یعنی بدون توربو، با حجم حدود ۲۴۷۶ سی‌سی. گفته می‌شود این موتور محصول شرکت DAE چین است و قرار است سایپا آن را داخلی‌سازی کند. این پیشرانه ۱۵۳ اسب‌بخار قدرت و ۲۳۴ نیوتن‌متر گشتاور دارد و نیرو را به چرخ‌های عقب می‌رساند. گشتاور همان نیروی کشش موتور است و برای وانتی که باید بار بکشد، معمولاً از اسب‌بخار مهم‌تر است. اگر این پیشرانه را با موتور ۲.۴ لیتری نسل قبل مقایسه کنیم، بی‌تردید شاهد جهشی واقعی هستیم، چون نیسان آبی کمتر از ۱۰۰ اسب‌بخار داشت.
درباره شتاب و سرعت، سایپا هنوز عدد رسمی ارائه نداده. با توجه به وزن احتمالی و قدرت موتور، تخمین ما این است که شتاب صفر تا ۱۰۰ در حالت بدون بار حدود ۱۵ ثانیه باشد و سرعت نهایی حدود ۱۶۰ کیلومتر در ساعت. تأکید می‌کنیم اینها برآورد تحلیلی ما هستند و نه عدد رسمی.
بیشتر بدانید: وانت زامیاد Z25 رونمایی شد؛ ویژگی‌های نسل جدید نیسان آبی چیست؟
به نظر می‌رسد ظرفیت بار Z25 تقریباً به اندازه نسخه قبلی نگه داشته شده‌است. یعنی با همه این پیشرفت‌ها، پیشرانه قوی‌تر و شاسی عریض‌تر، قرار نیست باری بیشتر از نیسان آبی خاطره‌انگیز حمل کند. برای وانتی که شهرتش به بارکشی است، باید دید خریدار این را چطور می‌بیند.
آینده Z25 در بازار
وانت جدید Z25 روی کاغذ یک وانت منطقی است و نه یک شاهکار. با پیشرانه قوی‌تر و، اگر وعده‌ها عملی شوند، مصرف کمتر و ایمنی بیشتر، چیزی است که بازار سال‌هاست منتظرش است. اما بازار وانت ایران اصلاً روی کاغذ کار نمی‌کند. برای اینکه آن وعده‌ها واقعاً معنا پیدا کنند، باید عدد رسمی مصرف و فهرست کامل تجهیزات ایمنی هم منتشر شود.
تقاضای بالا در سال اول تقریباً قطعی است، چون این سرنوشت همه خودروهای تازه داخلی است و کمبود عرضه معمولاً برای هر محصول جدیدی صف خریدار درست می‌کند. آزمون واقعی بعد از آن شروع می‌شود. اگر قیمت منطقی باشد و سایپا بتواند کیفیت ساخت را ثابت نگه دارد، Z25 می‌تواند این صف را به اعتماد تبدیل کند. اما اگر کیفیت مثل بعضی محصولات دیگر گروه سایپا نوسان داشته باشد، مشتری سنتی نیسان آبی با احتیاط خرید می‌کند و منتظر می‌ماند تا نتیجه عملکرد اولین دسته‌های تولید معلوم شود. در هر دو حالت، قیمت نهایی و برنامه تولید عوامل تعیین‌کننده‌اند، نه ویژگی‌های فنی.
