تاکسی برای بیشتر ما یک خودروی معمولی است. وسیلهای بیحاشیه که ما را از اینور شهر به آنور شهر میرساند، از صبح تا شب کار میکند، در ترافیک میماند، مسافر عوض میکند و در نهایت قرار است کمخرج و کمدردسر باشد. کمتر کسی وقتی سوار تاکسی میشود به این فکر میکند که خودروی زیر پایش ممکن است بخشی از تاریخ یک شهر یا حتی فرهنگ خودرویی یک کشور باشد. این گزارش درباره معروفترین تاکسیهای دنیا است.
بیتران: کافی است کمی از این ذهنیت فاصله بگیریم تا ببینیم در نقاط مختلف دنیا، تاکسی چه معنای متفاوتی پیدا کردهاست. یک جایی، لامبورگینی برای مسافر میفرستند، یک جایی دیگر یک خودروی پنجاهساله هنوز در خیابان کار میکند، جایی دیگر شکل بدنه تاکسی آنقدر با شهر گره خورده که بدون آن نمیشود لندن را تصور کرد. بعضی تاکسیها هم اصلاً برای خودروی شخصی بودن طراحی نشدهاند و مهندسان از همان روز اول میدانستهاند قرار است این ماشین، دهها هزار ساعت در خیابان کار کند.
به همین دلیل است که برای شناخت فرهنگ خودرویی یک شهر، گاهی لازم نیست سراغ موزهها و نمایشگاههای مردمشناسی برویم. فقط کافی است یک تاکسی بگیریم و چند دقیقه در خیابانهایش بچرخیم. تاکسیها خیلی چیزها درباره شهرشان میگویند. درباره اقتصاد، معماری، ترافیک، سلیقه مردم، قوانین شهری و حتی تصویری که یک شهر دوست دارد از خودش به دنیا نشان بدهد.
معروفترین تاکسیهای دنیا: لندن – تاکسیای که خودش یک نماد است
اگر قرار باشد از مشهورترین نمونه شروع کنیم، احتمالاً باید به لندن برویم. جایی که تاکسیهایش درباره یک نماد صحبت نمیکنند. چون خودشان نماد هستند. کابین سیاه لندن یا همان Black Cab آنقدر در ذهن مردم جا افتاده که حتی کسانی که تا امروز یک بار هم به انگلستان نرفتهاند، با دیدن آن احتمالاً بلافاصله لندن را به یاد میآورند.
نکته مهم اینجاست که این خودرو اساساً برای تاکسی بودن شکل گرفتهاست. طراحی کابین، فضای داخلی، دسترسی آسان مسافر، امکان حمل ویلچر و حتی شعاع گردش کم، همه با توجه به شرایط کاری یک تاکسی در خیابانهای لندن توسعه دادهشدهاند. در نسلهای جدید این فلسفه ادامه پیدا کرده و خودروهای تاکسی به سمت قوای محرکه کمآلاینده و برقیسازی رفتهاند. در واقع لندن نمونه خوبی است از اینکه چگونه یک خودروی خدماتی میتواند به بخشی از هویت معماری و اجتماعی یک شهر تبدیل شود.
بیشتر بدانید: ماشین پلیسهای امارات: ناوگان ابرخودروهای میلیون دلاری
بلک کب برای بسیاری از گردشگران، بخشی از تجربه سفر در لندن است. همانطور که سوار مترو شدن، قدم زدن در خیابانهای قدیمی یا دیدن اتوبوسهای دوطبقه بخشی از تجربه این شهر هستند. تاکسی سیاه هم بخشی از همان تصویر است. اینجا خودرو به معنای واقعی کلمه با شهر زندگی کردهاست.
معروفترین تاکسیهای دنیا: نیویورک –زردِ زرد
آن طرف دنیا، نیویورک داستان متفاوتی دارد. اگر لندن را با تاکسی سیاه بشناسیم، نیویورک را باید با تاکسی زردش شناخت. تاکسی زرد برای دههها بخشی جدانشدنی از تصویر خیابانهای منهتن بودهاست.
البته پشت این ظاهر ساده، تاریخ مفصلی وجود دارد و قبل از خودروهای امروزی، نام Checker در فرهنگ تاکسیرانی آمریکا جایگاه ویژهای داشت. چِکر اساساً برای کار سخت شهری ساخته شدهبود. خودرویی بزرگ با کابینی جادار که قرار بود ساعتهای طولانی در خیابانهای شلوغ کار کند. بعدها فورد با مدل معروف Crown Victoria جایگاه بسیار مهمی در ناوگان تاکسی نیویورک پیدا کرد و خودش تبدیل به بخشی از خاطره تصویری این شهر شد.
بیشتر بدانید: جی ای سی GS8 به ایران رسید؛ مشخصات کراس اوور دو دیفرانسیل جدید
نکته جالب اینجاست که هیچکدام لزوماً خودروهای عجیب یا گرانقیمت نبودند. چیزی که آنها را خاص کرد، زندگیای بود که با شهر داشتند. تاکسی زرد نیویورک مثل بخشی از دکور خیابان است. همانقدر آشنا و همیشگی که ساختمانهای بلند، تابلوهای نئون و خیابانهای همیشه شلوغ منهتن.
هاوانا – تاریخ هنوز مسافر جابهجا میکند
اما اگر از نیویورک راهی هاوانا شویم، وارد دنیای کاملاً متفاوتی میشویم. در کوچهها و خیابانهای هاوانا ممکن است با خودروهایی روبهرو شوید که از نظر زمانی باید سالها قبل بازنشسته شدهباشند. شورولت، بیوک، پلیموث و اولدزموبیلهای آمریکایی دهه ۵۰ که هنوز مسافر جابهجا میکنند و برای صاحبانشان وسیلهای برای کسب درآمد هستند.
بخش مهمی از این پدیده به تاریخ کوبا برمیگردد. محدودیتهای طولانی در واردات خودرو باعث شد تعداد زیادی از خودروهای آمریکایی قدیمی در این کشور باقی بمانند و نسل به نسل تعمیر شوند. اما نگهداری چنین خودروهایی شوخی نیست. وقتی قطعه اصلی دیگر وجود ندارد، مکانیک باید قطعه بسازد، بازسازی کند یا حتی راهی برای کنار هم قرار دادن قطعات خودروهای مختلف پیدا کند.
بیشتر بدانید: جی ای سی GS8 به ایران رسید؛ مشخصات کراس اوور دو دیفرانسیل جدید
نتیجه چیزی است که امروز برای علاقهمندان خودرو فوقالعاده جذاب از آب درآمدهاست. خیابانی که در آن تاریخ صنعت خودرو هنوز حرکت میکند. خودروهای موسوم به Almendrones برای گردشگران شاید جذابیت یک خودروی کلاسیک را داشتهباشند، اما برای مردم محلی، سالها بخشی از زندگی روزمره بودهاند. هاوانا را میتوان یکی از معدود شهرهایی دانست که در آن یک تاکسی ممکن است بیشتر از یک وسیله نقلیه، یک سند زنده از تاریخ خودرو باشد.
معروفترین تاکسیهای دنیا: بانکوک – تاکسی خودش سفر است
حالا برویم بانکوک. اینجا که برای پیدا کردن تاکسی خاص لازم نیست دنبال خودروهای گرانقیمت بگردیم. کافی است یک «توکتوک» ببینیم. این سهچرخههای کوچک با صدای خاص، بدنه رنگارنگ و کابین ساده، برای گردشگر یک چیزی بین تاکسی و جاذبه تفریحی هستند. توکتوک برای خیابانهای شلوغ و سفرهای کوتاه مناسب است. اندازه کوچک، وزن پایین و ساختار ساده آن کمک میکند در فضاهایی حرکت کند که برای خودروهای بزرگتر دردسرساز است.
البته هیچکس توکتوک را با یک سدان لوکس مقایسه نمیکند. اتفاقاً جذابیتش همین است. قرار نیست تجربه سفر با آن لوکس باشد. قرار است بخشی از تجربه حضور در بانکوک باشد. خارجیها گاهی فقط برای رسیدن به مقصد توکتوک نمیگیرند. خودشان میخواهد توکتوکسواری را تجربه کنند.
معروفترین تاکسیهای دنیا: توکیو – از اولش قرار بود اینکاره باشد
اما ژاپن داستان دیگری دارد. شاید از نظر مهندسی یکی از جالبترین نمونههای تاکسی جهان را در آنجا ببینیم. تویوتا JPN Taxi خودرویی است که فلسفه طراحیاش تقریباً از ابتدا بر اساس یک سؤال شکل گرفته است؛ بهترین خودروی ممکن برای تاکسی چیست؟
نتیجه، یک بدنه جعبهای و نسبتاً بلند است که شاید در نگاه اول خیلی هم هیجانانگیز به نظر نرسد، اما وقتی وارد جزئیات میشویم، مشخص میشود همه چیز حساب شده است. این خودرو در مدل فعلی با پیشرانه ۱.۵ لیتری و سامانه LPG هیبریدی عرضه میشود. طراحی کف پایین و دربِ کشویی بزرگ عقب، ورود و خروج مسافر را آسانتر میکند.
این همان نقطهای است که تفاوت فرهنگ خودرویی کشورها خودش را نشان میدهد. در بعضی نقاط دنیا یک خودروی سواری معمولی را به ناوگان تاکسی اضافه میکنند و تمام. اما در ژاپن، تاکسی تبدیل به یک کلاس مهندسی مستقل شده است. خودرویی که قرار است هر روز کار کند، هزینه جاری پایینی داشته باشد، راننده ساعتها پشت فرمان آن بنشیند و مسافر از کودک و سالمند گرفته تا فرد دارای ویلچر بتواند بهراحتی از آن استفاده کند.
مراکش – مرسدسبنز اینجا بازنشسته نمیشود
اگر از ژاپن به شمال آفریقا برویم، داستان کلاً شکل دیگری به خودش میگیرد. مراکش برای سالها یکی از معروفترین خانههای تاکسیهای مرسدس بنز قدیمی بود. مرسدسبنز W123 خودرویی که در بسیاری از بازارهای دنیا به دوام و استحکام مشهور شد، در مراکش به یک ابزار کاری واقعی تبدیل شده است. گرند تاکسیهای قدیمی این کشور نشان میدادند که وقتی یک خودرو قابل اعتماد باشد، عمرش میتواند بسیار بیشتر از چیزی باشد که مهندسان و حسابداران کارخانه تصور کردهاند.
این خودروها قرار نبود کلکسیونی باشند و کسی آنها را برای پارک کردن در گاراژ نمیخواست. باید هر روز کار میکردند، مسافر میبردند و پول درمیآوردند. همین استفاده سنگین بود که به آنها هویت داد و در نهایت بخشی از فرهنگ خودرویی مراکش شدند. با نوسازی ناوگان، بسیاری از این مرسدسهای قدیمی کنار رفتهاند، اما تصویر آنها در جادههای مراکش هنوز برای بسیاری از علاقهمندان خودرو فراموششدنی نیست.
معروفترین تاکسیهای دنیا: بمبئی – خداحافظی با یک نسل
اما شاید یکی از احساسیترین داستانهای تاکسی دنیا را بتوان در بمبئی پیدا کرد. داستان خودرویی به اسم پریمیر Padmini. خودرویی با ریشه ایتالیایی که در هند به تولید رسید و سالها با ترکیب رنگ مشکی و زرد در خیابانهای بمبئی دیده میشد. این خودرو اسماً فقط یک تاکسی بود. در فیلمهای هندی ظاهر شد، در خاطرات چند نسل از مردم شهر جا گرفت و برای سالها یکی از عناصر ثابت خیابانهای بمبئی بود.
پادمینی برای بسیاری از مردم هند همان چیزی بود که بعدها خودروهای مدرنتر برای نسلهای جدید شدند. یعنی تصویری از یک دوران. اما تاریخ مصرف هر خودرویی بالاخره تمام میشود. آخرین پادمینی تاکسی هم در سال ۲۰۲۳، تحت تأثیر محدودیتهای عمر ناوگان، از خیابانهای شهر کنار رفتند. کنار رفتن آنها شاید از نظر حملونقل اتفاق چندان عجیبی نبود، اما برای علاقهمندان خودرو معنای دیگری داشت؛ پایان یکی از فصلهای مهم تاریخ خودرویی بمبئی.
دبی – وقتی تاکسی هم باید دهانپرکن باشد
در دبی ماجرای تاکسیها بیشتر از آنکه با خاطره و نوستالژی گره خورده باشد، به تصویرسازی از آینده و تجمل مربوط میشود. این شهر در مقاطع مختلف از خودروهای لوکس و حتی سوپراسپرت برای سرویسهای حمل مسافر استفاده کرده است و امروز نیز خدمات حملونقل لوکس با خودروهای ردهبالا بخشی از بازار رسمی حملونقل دبی است.
سازمان حملونقل و جادههای دبی، سرویس حمل با خودروهای لوکس را به عنوان یک تجربه سطح بالا معرفی میکند و اعلام کرده هزینه چنین خدماتی دستکم ۳۰ درصد بیشتر از تاکسی معمولی است. برای همین اینجا در لیست تاکسیهای خاص دنیا جایگاه خودش را دارد. در این شهر حتی وسیلهای که قرار است فقط شما را از فرودگاه به هتل برساند، میتواند بخشی از تجربه لوکس سفر باشد. میگویند در مقاطعی خودروهایی مانند فراری California، لامبورگینی Aventador، رولزرویس Wraith و مرسدسبنز SLS AMG نیز در پروژههای تاکسی فوقلوکس این شهر دیده شدهاند.
…و اما ایران با پیکان که تاکسیبودن بخشی از سرنوشتش شد
داستان از اواخر دهه ۱۳۴۰ شروع میشود، زمانی که شرکت ایرانناسیونال با دریافت لایسنس از هیلمن هانتر انگلیسی، تولید پیکان را در ایران آغاز کرد. پیکان قرار نبود از ابتدا یک خودروی تاکسی باشد، اما طراحی ساده، هزینه پایین نگهداری، در دسترس بودن قطعات و مقاومت نسبی آن در برابر شرایط سخت رانندگی شهری، خیلی زود این خودرو را به گزینه اول برای ناوگان تاکسیرانی شهرهای ایران تبدیل کرد.
از دهه ۱۳۵۰ به بعد، رنگ پیکان نارنجی تقریباً مترادف با کلمه تاکسی در ذهن مردم تهران و البته کل ایران شد. برخلاف بلک کب لندن که از روز اول برای تاکسی بودن طراحی شده بود، پیکان یک خودروی سواری معمولی بود که بهمرور و به دلیل شرایط اقتصادی و صنعتی کشور، نقش یک اسب کار شهری را به عهده گرفت. طی چند دهه، این خودرو آنقدر در خیابانهای ایران کار کرد که تصویرش با شکل شهرهای بزرگ گره خورد. از میدانهای شلوغ تهران گرفته تا خیابانهای کوچکتر شهرستانها.
